En pura ciencia lingüística, non hai maneira de negar que a palabra Dios forme parte do léxico da lingua galega. Igual ca a palabra silla e tantos outros castelanismos léxicos e morfolóxicos. Pertencen ao sistema, no que entraron e funcionan cabalmente e sen ningunha dificultade. Todo falante as entende e case todos son capaces de empregalas. A norma non só as admite, senón que as prefire. Á norma me refiro entendida desde a lingüística descritiva, a norma que rexe e é definida polos usos da comunidade lingüística. Non me refiro, claro está, á norma en sentido prescritivo, a establecida desde fóra con pretensións "normativizadoras". Que de por parte, e por desventura, son a miúdo tan pouco eficaces.
No duplicado léxico Deus/Dios temos un caso semellábel ao de Galiza/Galicia, coas diferenzas de grao e tempo que cumpra sinalar. Desde o punto de vista da pura lingüística, as razóns polas que debamos preferir Galicia sobre Galiza non son mellores ca as que nos asisten para recomendar o emprego de Dios en vez de Deus. Por moito que nos matemos, o non largo resío de comunidade galego falante que bordea o xa extenso e próspero eido castelán falante, aqueloutra comunidade seguirá por moito tempo dicindo "diolo queira", "ben sabe dios", "nindiós" e semellantes. Só uns cantos utentes, cando ergueitos a un rexistro elevado, ousarán se cadra substituír aquelas expresións polas súas versións normativas. Aplicando o criterio que a algúns tanto convence, o de preferir as variantes que configuran unha lingua demótica, a cuestión non ten volta de folla.
Está ben que nunha lingua haxa dúas palabras tan diferentes para un só referente, único e absoluto, como é ese ao que refiren os membros do duplicado léxico Deus/Dios? Por razóns que calo, non serei eu quen se apure a responder.
E ninguén me veña con obxeccións obvias e por iso superficiais. Que Dios é un castelanismo e Galicia non? O groso do caso é que Dios recubriu a forma de noso ata a facer desaparecer no sistema e na norma, coma no caso de Galicia vs Galiza. De por parte, non é certo que no triunfo da voz Galicia non influíse a norma castelá. Que só nun caso intervén a legalidade, pola que só Galicia é oficial? Está ben. Pois..., tamén se pode cambiar a lei para a facer máis acaída á xustiza da recuperación e á realidade (histórica). Ou, ao contrario, pódese pedir á xerarquía da Igrexa galega que declare a forma Dios como a única canonicamente válida, co fin de que non se dea a suposta monstruosidade de nunha mesma lingua haber dous nomes para o referente absoluto sobre todo referente, para o ser maior que se pode pensar, como o definiu o santo Anselmo.
viernes, 20 de junio de 2008
lunes, 16 de junio de 2008
Entre Galiza e Galicia
Disque son ambas filoloxicamente lexítimas, confundindo coma os profanos filoloxía e lingüística histórica. Que é o que se quere dicir con iso da lexitimidade de entrambas? Non que se poida usar calquera delas indistintamente e co mesmo dereito; senón, unicamente, que ambas son formas historicamente testemuñadas. Sobre isto, mellor fora que calasen. As formas que ofrecen os documentos medievais escritos en lingua galega, e aínda en castelán, son cando menos estas cinco: Galiza, Galizia, Galisia, Galliza e Gallizia. As cinco son, endalí, formas filoloxicamente lexítimas?
De por parte, que utilidade ten que na última revisión das normas ortográficas e morfolóxicas se recoñezan Galiza e Galicia? Por certo, son serodios, moi serodios, os testemuños históricos desa segunda forma, na súa literalidade textual, excluíndo o latinismo formal Gallecia. Non se pretenderá facer apoio neste para abonar a forma Galicia!
Que sentido ten recoñecer nas normas ortográficas e morfolóxicas a posibilidade de elixir entre Galiza e Galicia para despois, na práctica, negarnos aos utentes a primeira opción en nome dunha norma do trinque adoptada para o caso: a de que a certos referentes nunha mesma lingua só lles pode corresponder unha única forma? Xa sei que non se atreveron a tanto, só se refiren a un referente: o referente “país”. Quen se pronuncia aí? A filoloxía? A legalidade vixente? Ah, xa o sei, unha sección do aparato ideolóxico de estado –diríase adoptando un coñecido modelo de análise da realidade social. Faise con isto unha aplicación da norma superior de que a única forma toponímica válida é a galega? Entón, sexan consecuente e decidan que Galiza non é topónimo galego, senón –xa que castelán non– só portugués.
Se voltarmos á pura lingüística histórica, a forma Galiza leva todas as trazas de maior autenticidade. As formas con ela concorrentes parecen non ter outro sentido ca o de ultracorreccións gráficas, ao primeiro, e logo o de adaptacións aos xeitos lingüísticos casteláns, influíntes no galego con forza abonda xa desde principios do século XIV. Se non, a ver quen me explica por que tan cedo, no latín galego do século XI, a forma derivada galiciense aparece grafada kalicense (“soldares kalicenses”), con notoria e avultada ultracorrección que, porén, non se aplica aínda á absorción do iode... Se este na palabra derivada foi absorbido, na primitiva con máis razón. Sen a influencia do castelán, sería a única que se imporía. Pensen que o mesmo topónimo Cacabelos, o do Bierzo, aparece artificialmente grafado Cacavillos en documentos de 1410 relacionados co hospital de Santiago. Pois nin así se impuxo, malia ficar aquela vila fóra da Galicia moderna.
Xa ven a onde nos pode levar a ideoloxía. Ou, se de legalidade se tratar, como o dereito pode ser torto.
De por parte, que utilidade ten que na última revisión das normas ortográficas e morfolóxicas se recoñezan Galiza e Galicia? Por certo, son serodios, moi serodios, os testemuños históricos desa segunda forma, na súa literalidade textual, excluíndo o latinismo formal Gallecia. Non se pretenderá facer apoio neste para abonar a forma Galicia!
Que sentido ten recoñecer nas normas ortográficas e morfolóxicas a posibilidade de elixir entre Galiza e Galicia para despois, na práctica, negarnos aos utentes a primeira opción en nome dunha norma do trinque adoptada para o caso: a de que a certos referentes nunha mesma lingua só lles pode corresponder unha única forma? Xa sei que non se atreveron a tanto, só se refiren a un referente: o referente “país”. Quen se pronuncia aí? A filoloxía? A legalidade vixente? Ah, xa o sei, unha sección do aparato ideolóxico de estado –diríase adoptando un coñecido modelo de análise da realidade social. Faise con isto unha aplicación da norma superior de que a única forma toponímica válida é a galega? Entón, sexan consecuente e decidan que Galiza non é topónimo galego, senón –xa que castelán non– só portugués.
Se voltarmos á pura lingüística histórica, a forma Galiza leva todas as trazas de maior autenticidade. As formas con ela concorrentes parecen non ter outro sentido ca o de ultracorreccións gráficas, ao primeiro, e logo o de adaptacións aos xeitos lingüísticos casteláns, influíntes no galego con forza abonda xa desde principios do século XIV. Se non, a ver quen me explica por que tan cedo, no latín galego do século XI, a forma derivada galiciense aparece grafada kalicense (“soldares kalicenses”), con notoria e avultada ultracorrección que, porén, non se aplica aínda á absorción do iode... Se este na palabra derivada foi absorbido, na primitiva con máis razón. Sen a influencia do castelán, sería a única que se imporía. Pensen que o mesmo topónimo Cacabelos, o do Bierzo, aparece artificialmente grafado Cacavillos en documentos de 1410 relacionados co hospital de Santiago. Pois nin así se impuxo, malia ficar aquela vila fóra da Galicia moderna.
Xa ven a onde nos pode levar a ideoloxía. Ou, se de legalidade se tratar, como o dereito pode ser torto.
martes, 10 de junio de 2008
Verdade e liberdade
A miña capacidade de acceder á verdade do mundo obxectivo está en función da liberdade, entendida esta como a operación ou actitude pola que lle permito ao obxecto manifestárseme tal como el é. Entón, parece que o termo liberdade se entende no sentido obxectivo. Normal! Coma cando se fala de amor paterno referindo ao amor con que alguén ama seu pai. Aínda así, se amo meu pai, tamén a min amo, que del proveño. O mesmo ou semellábel acontece coa liberdade. Se deixo ao ser que sexa e se manifeste como el é, entón eu son auténtico, verdadeiro, libre das pexas máis témeras que hai: a ideoloxía e a ignorancia.
domingo, 16 de marzo de 2008
Non hai dereito á discriminación étnica
No concello de Pontevedra, a zona menos apetecida para moradía da xente é unha extensa barriada periférica chamada Monte Porreiro, que nas últimas décadas creceu moitísimo por se teren ofrecido alí as vivendas máis baratas en toda a bisbarra. A ninguén se lle ocorrería mercar vivenda en Monte Porreiro con mentes de a vender ao cabo duns anos gañando diñeiro.
Hai pouco, varias familias xitanas desaloxadas por sentenza xudicial das súas antigas vivendas, declaradas ilegais no asentamento xitano do Vao -lugar do concello de Poio que estrema coa vila de Pontevedra-, foron lexitimamente realoxadas en Monte Porreiro. Os xitanos do Vao teñen fama, ben gañada seguramente, de traficar con droga. Os veciños de Monte Porreiro, ou unha boa representación deles conducida polo menos nos primeiros momentos pola asociación veciñal do barrio, levan varias semanas atosigando os xitanos realoxados e as instancias políticas directa e indirectamente implicadas no seu realoxamento, utilizando para iso unha teimuda estratexia de acoso e estigmatización. O pretexto co que se escusan é que non queren traficantes de drogas no medio deles. Din defender así a incontaminación da xente nova da barriada. Ou aducen que con tales novos veciños o prezo das súas vivendas se derruba. Xa se sabe, moitos veciños de Monte Porreiro deixan o barrio por outras zonas de residencia na vila en canto a súa economía llelo permite. É o que vén sucedendo ata agora.
Que hai que pensar de feitos e actitudes coma estas? Non imos ser maos e dicirlles aos de Monte Porreiro o que seica lle dixo a tixola á cazola, "Vaite de aquí, que me lixas". Teremos que lles dicir, pola contra, que deberían sacudir de enriba o estigma que sofren reivindicando a prol de si propios e doutros desprezados socialmente por seren diferentes ou deprimidos -os xitanos e mesmo os delincuentes, sen dicir que eses o sexan, serían un bo símbolo- a dignidade básica da persoa humana, pola que esta é suxeito de dereitos inalienábeis. Un destes dereitos é o de establecer a súa residencia onde libremente quixeren, tan sequera mentres non llo impida a lexítima autoridade -que no caso pasa por forza a traves do poder xudicial.
Perante este dereito nada vale ningún pretexto. Con esas mobilizacións pódelles parecer que convencen a moitos, e quizais o consigan no primeiro momento. Porén, o que fan é xogar con lume, que a eles mesmos non os vai beneficiar. Polo dito, profundizarán no descreto e mala sona que teñen no resto da cidadanía e, máis que arredar tales estigmas, confirmaranllos. De calquera xeito, non teñen ningún dereito a desterrar do seu barrio a ningún cidadán a quen non lle fose antes limitado o exercicio dun dereito fundamental coma ese. Téñeno, por suposto, a vixiaren os movementos e actividades presuntamente delictivas de calquera cidadán ou grupo de cidadáns, á marxe de etnias, costumes, orixes, crenzas...
Hai pouco, varias familias xitanas desaloxadas por sentenza xudicial das súas antigas vivendas, declaradas ilegais no asentamento xitano do Vao -lugar do concello de Poio que estrema coa vila de Pontevedra-, foron lexitimamente realoxadas en Monte Porreiro. Os xitanos do Vao teñen fama, ben gañada seguramente, de traficar con droga. Os veciños de Monte Porreiro, ou unha boa representación deles conducida polo menos nos primeiros momentos pola asociación veciñal do barrio, levan varias semanas atosigando os xitanos realoxados e as instancias políticas directa e indirectamente implicadas no seu realoxamento, utilizando para iso unha teimuda estratexia de acoso e estigmatización. O pretexto co que se escusan é que non queren traficantes de drogas no medio deles. Din defender así a incontaminación da xente nova da barriada. Ou aducen que con tales novos veciños o prezo das súas vivendas se derruba. Xa se sabe, moitos veciños de Monte Porreiro deixan o barrio por outras zonas de residencia na vila en canto a súa economía llelo permite. É o que vén sucedendo ata agora.
Que hai que pensar de feitos e actitudes coma estas? Non imos ser maos e dicirlles aos de Monte Porreiro o que seica lle dixo a tixola á cazola, "Vaite de aquí, que me lixas". Teremos que lles dicir, pola contra, que deberían sacudir de enriba o estigma que sofren reivindicando a prol de si propios e doutros desprezados socialmente por seren diferentes ou deprimidos -os xitanos e mesmo os delincuentes, sen dicir que eses o sexan, serían un bo símbolo- a dignidade básica da persoa humana, pola que esta é suxeito de dereitos inalienábeis. Un destes dereitos é o de establecer a súa residencia onde libremente quixeren, tan sequera mentres non llo impida a lexítima autoridade -que no caso pasa por forza a traves do poder xudicial.
Perante este dereito nada vale ningún pretexto. Con esas mobilizacións pódelles parecer que convencen a moitos, e quizais o consigan no primeiro momento. Porén, o que fan é xogar con lume, que a eles mesmos non os vai beneficiar. Polo dito, profundizarán no descreto e mala sona que teñen no resto da cidadanía e, máis que arredar tales estigmas, confirmaranllos. De calquera xeito, non teñen ningún dereito a desterrar do seu barrio a ningún cidadán a quen non lle fose antes limitado o exercicio dun dereito fundamental coma ese. Téñeno, por suposto, a vixiaren os movementos e actividades presuntamente delictivas de calquera cidadán ou grupo de cidadáns, á marxe de etnias, costumes, orixes, crenzas...
jueves, 13 de marzo de 2008
Cómpre inverter a historia? Sería a solución de grandes problemas
Dunha entrevista a Jon Sobrino:
– Viene y va, de Europa a
C e n t roamérica, de Bilbao a San
Salvador. ¿Cómo nos ve, cómo
nos siente?
–En la península Ibérica noto
un buen vivir, un buen pasar vacaciones.
Pero ¿nos preguntamos
si es normal que mientras aquí vivimos
bien, sea normal que en
África haya muertes y tragedias?
Si eso se ha normalizado, si eso
es lo normal, constato que el
mundo va a la debacle porque a
nosotros, europeos, nos parece
normal.
–Las diferencias entre África
y Europa parecen insalvables.
¿Qué pueden hacer los europeos
y europeas?
–Cambiar la mirada. Lo tenemos
delante de los ojos y no lo
vemos. Los grandes teóricos y
amigos míos que he conocido,
como Ellacuría, decían que hay
que revertir la Historia. Todos
quieren ganar cuatro “óscar” en
lugar de dos. Pues yo quiero ganar
menos. Algo de eso. El padre
Arrupe quiso dar un vuelco a la
situación. Porque a mí me da
miedo ese lenguaje de “vamos a
mejorar las cosas”, “vamos a superar
limitaciones”. [...]
–Usted defiende otro modelo
de sociedad, otro mundo.
–Ellacuría ya decía hace 18
años que “estamos en una sociedad
gravemente enferma”, a pesar
de Internet, a pesar del I+D,
“y eso es producto de que es una
sociedad que da prioridad a producir
capital, a acumular capital”.
Y Ellacuría añadía que “a eso
hay que darle la vuelta”. Ahora la
gente protesta porque el AVE está
en aquella ciudad y no en la mía.
Sí es comprensible. Pero necesitamos
una sociedad en la que el
motor de la historia no sea el capital,
en la que el sentido de la
historia sea el trabajo y vivir en
austeridad para que podamos ser
solidarios. No da para todos, así
que austeridad. Y esa solidaridad
nos traerá gozo. Debemos intentar
ser radicalmente distintos.
– Viene y va, de Europa a
C e n t roamérica, de Bilbao a San
Salvador. ¿Cómo nos ve, cómo
nos siente?
–En la península Ibérica noto
un buen vivir, un buen pasar vacaciones.
Pero ¿nos preguntamos
si es normal que mientras aquí vivimos
bien, sea normal que en
África haya muertes y tragedias?
Si eso se ha normalizado, si eso
es lo normal, constato que el
mundo va a la debacle porque a
nosotros, europeos, nos parece
normal.
–Las diferencias entre África
y Europa parecen insalvables.
¿Qué pueden hacer los europeos
y europeas?
–Cambiar la mirada. Lo tenemos
delante de los ojos y no lo
vemos. Los grandes teóricos y
amigos míos que he conocido,
como Ellacuría, decían que hay
que revertir la Historia. Todos
quieren ganar cuatro “óscar” en
lugar de dos. Pues yo quiero ganar
menos. Algo de eso. El padre
Arrupe quiso dar un vuelco a la
situación. Porque a mí me da
miedo ese lenguaje de “vamos a
mejorar las cosas”, “vamos a superar
limitaciones”. [...]
–Usted defiende otro modelo
de sociedad, otro mundo.
–Ellacuría ya decía hace 18
años que “estamos en una sociedad
gravemente enferma”, a pesar
de Internet, a pesar del I+D,
“y eso es producto de que es una
sociedad que da prioridad a producir
capital, a acumular capital”.
Y Ellacuría añadía que “a eso
hay que darle la vuelta”. Ahora la
gente protesta porque el AVE está
en aquella ciudad y no en la mía.
Sí es comprensible. Pero necesitamos
una sociedad en la que el
motor de la historia no sea el capital,
en la que el sentido de la
historia sea el trabajo y vivir en
austeridad para que podamos ser
solidarios. No da para todos, así
que austeridad. Y esa solidaridad
nos traerá gozo. Debemos intentar
ser radicalmente distintos.
miércoles, 12 de marzo de 2008
Racionalidade e irmandade versus ideoloxía
Hai moitos anos que matino en como se relacionan a evidencia e a verdade. O tema pode parecerlle a alguén superficial ou superfluo. Non me estraña. Matinar é ás veces propio de loucos. Na nosa lingua o vocábulo e case sinónimo de teimar e de cismar. Mais non se trata dunha teima ou cisma. Adoito me sucede esquecerme tal idea, que remedio?, solicitado por outras labouras e preocupacións do día a día.
O tema da relación entre evidencia e verdade é especialmente problemático cando se refire á visión da realidade social, á análise da cultura, aos xuízos sobre a realización de valores e contravalores, á ética e a moral... Nestes casos é case inevitábel a intervención da ideoloxía. E, velaí a cerna do problema, as evidencias sociais son case sempre produtos e condutos da ideoloxía dominante.
Será posíbel aplicar os principios básicos da racionalidade neses temas? Non pensemos en verdades absolutas, porén, senón en verdades máis consontes e favorecedoras da realización humana. Non será o criterio de verdade neses eidos, un criterio en principio moi largo e non estricto, o do desinterese particular -individual, grupal, nacional...- a prol da fraternidade e a liberdade de cada ser ou grupo, sempre en servizo -libre de cote, sen submisión a ninguén nin a ningunha idea- á liberdade e fraternidade universais? Non cómpre desde aquí denunciar toda trapela ideolóxica que non deixa ás persoas e grupos pensar con racionalidade e fraternalmente? Ou é que isto supón voltar á modernidade e aos seus grandes relatos, estigmatizados desde hai unhas décadas para nos deixar, persoas e pobos, á mercede dos aproveitados xigantes e ananos?
Neste blog pretendo ir discorrendo sobre o tema e intercambiar, con quen quixer, ideas e suxestións. Tentaremos de o facer verbo de diferentes cuestións, grandes ou pequenas, enxergadas desde perspectivas e orientacións diversas: filosóficas, sociolóxicas, antropolóxicas, culturais, psicolóxicas, éticas, literarias...
O tema da relación entre evidencia e verdade é especialmente problemático cando se refire á visión da realidade social, á análise da cultura, aos xuízos sobre a realización de valores e contravalores, á ética e a moral... Nestes casos é case inevitábel a intervención da ideoloxía. E, velaí a cerna do problema, as evidencias sociais son case sempre produtos e condutos da ideoloxía dominante.
Será posíbel aplicar os principios básicos da racionalidade neses temas? Non pensemos en verdades absolutas, porén, senón en verdades máis consontes e favorecedoras da realización humana. Non será o criterio de verdade neses eidos, un criterio en principio moi largo e non estricto, o do desinterese particular -individual, grupal, nacional...- a prol da fraternidade e a liberdade de cada ser ou grupo, sempre en servizo -libre de cote, sen submisión a ninguén nin a ningunha idea- á liberdade e fraternidade universais? Non cómpre desde aquí denunciar toda trapela ideolóxica que non deixa ás persoas e grupos pensar con racionalidade e fraternalmente? Ou é que isto supón voltar á modernidade e aos seus grandes relatos, estigmatizados desde hai unhas décadas para nos deixar, persoas e pobos, á mercede dos aproveitados xigantes e ananos?
Neste blog pretendo ir discorrendo sobre o tema e intercambiar, con quen quixer, ideas e suxestións. Tentaremos de o facer verbo de diferentes cuestións, grandes ou pequenas, enxergadas desde perspectivas e orientacións diversas: filosóficas, sociolóxicas, antropolóxicas, culturais, psicolóxicas, éticas, literarias...
Suscribirse a:
Entradas (Atom)