E se un día foses preso?

Envíanos Xaquín Campo Freire unhas interesantes reflexións. Non as fai no ar, non! El sabe moito desa actitude fonda e humanísima consistente en estar a carón das persoas sufrintes, depremidas, espremidas, pobres... Toda a súa vida. Nos últimos anos, tamén e dunha maneira seria, coas persoas encarceradas.

E SE UN DÍA TE LEVASEN PRESO?

XAQUÍN CAMPO FREIRE, FONTE DA CRUZ, 11-02-2011.

A quen? A min? Ti desvarías. Tes cada cousa! Como se che ocorre tal? Estás seguro que non bebiches algo estes días? Eu ao cárcere, nin de visita!

Sendo eu moi neno, moito me chamou a atención o que nos dixo un día o meu avó: “Ademais desta casa, temos outras tres: o hospital, o nicho do cemiterio e o cárcere.” O do hospital entendino porque viamos pasar a “Cruz Roja” pola Nacional VI. O do cemiterio, porque xa tiñamos moitos dos nosos alí, entre eles a nosa naiciña. O do cárcere ...? Supoño que o comentario do meu avó veu por alguén a quen acolleramos.

Na nosa casa, desde antigo, sempre se lle deu “pousada ao peregrino”, como dicía o Catecismo nas Obras de Misericordia. Recordo moito os toliños que levaban vida de vadío despois daquela guerra incivil. Tamén teñen durmido persoas que confesaban que saíran do cárcere e ían camiñando cara ás súas casas. Só Deus sabe onde sería! Nunca nos pasou nada. Por máis que ás veces a pinta non pintaba nada ben. Daquela, nas casas das aldeas eramos moitos vivindo. Non tiñamos medo. E por derriba de todo pesaba a compaixón. Doíanos. Non podiamos botar ao mundo na friaxe da noite as persoas que chegaban molladiñas coma pitos e coa fame nos ollos e no mesmo andar.

Hoxe a sociedade cambiou moito e as cousas xa suceden de formas moi diferentes. Hoxe, sermos humanos vai por outros vieiros. Porén os problemas seguen aí. Di Isaías (58,7-10): “Parte o teu pan con quen ten fame, hospeda os pobres sen teito, viste a quen vai espido e non te peches á propia carne.” Iso de chamar “propia carne” a todos eses que el cita, dá unha inquedanza ben fonda. Non si? E sei que non son o único, por sorte.

E se un día te levasen preso? Como te situarías alí dentro? E a túa familia non iría contigo tamén ao cárcere da veciñanza, da sociedade? O nome da casa xa ficaría co estigma: “Eses téñenche un familiar no penal X.” Agora chamáselle eufonicamente: “Centro Penitenciario de .....”

Do cárcere sáese. Tarde ou cedo, pero sáese. E eu pregunto: A sociedade de hoxe, ti, eu, o outro, ... temos xa ben integrado iso de “doerse da propia carne”? Se nos pedise axuda calquera institución, familia, ou persoa, seriamos capaces de apoiar unha reinserción, dar un traballo ou acoller na veciñanza alguén, sen poñer cara de perdoa vidas, e dar de verdade outra oportunidade a quen o necesita?

Se tiveches a paciencia de lerme ata eiquí, pódoche dicir, amigo, que esta está sendo unha tarefa ben dura para os que meritoriamente traballan, traballamos, esta parcela das nosas novas pobrezas.

Se non se axuda a cambiar a auga do acuario, o peixiño está en perigo de morte cando volva de novo ao ambiente. E xa non morre só por el. Tamén morre por nós. Nós, todos, somos coma esa auga. Pode ser saudábel ou mesmo envelenada. Non somos unha sociedade moi proclive a mudarmos nos nosos presupostos.

E se fose eu, ou o teu fillo, ao que lle tocou entrar e logo saír, que ambiente acolledor desexariamos? Non esquezamos que todos temos esas tres casas. No cárcere é moi fácil ingresar. E... á saída? Que e quen?

De vergoña ou de que?

Reenvíanme hoxe mesmo un e-mail so o título de "comentario racista". A ex-alcaldesa de Vigo e candidata do PP ao mesmo cargo para as próximas eleccións municipais fai nun programa dunha dereitosa emisora de televisión centralista un apuntamento de cariz racista, aínda que disimulado con proclamas de cariño ao pobo portugués aludido. Se o ouvirdes, veredes con que desvergoña desautoriza o Plan E polo feito de que os empregos a través del creados recaísen principalmente en operarios portugueses. O texto do correo reenviado é o que a seguir copio e encolo. Os aplausos do público, como o texto sinala, é o máis preocupante. Ollade que valores e que educación cívica e moral están os políticos do PP promovendo na nosa sociedade! Ollade que populismo, o recurso aos sentimentos máis ruíns, baixísimos e egoístas dun sector de poboación que, como é o caso do público asistente ao acto, non está precisamente entre os máis castigados pola situación económica que agora temos! E moitos deses van á misa e comungan todos os domingos!

Estimados-as todos-as:

Estamos en momentos complicados, el fascismo, el racismo y la xenofobia están en auge, y ante ello podemos mirar para otro lado, o denunciar comentarios racistas.

Os envío el enlace de una entrevista en el programa El Gato del canal Intereconomía, en la que la cantidata por el PP a la alcaldía de Vigo, dice que el Plan E en Vigo, provocó la contratación de gente, que en su mayoría eran portugueses, después aplausos del público vigués que estaba escuchando.

http://www.youtube.com/watch?v=tbEouX3BPEE

Esta Sra. desconoce primeramente, que por ser miembros de la Unión Europea existe lo que se llama libre circulación de personas y bienes, con lo cual cualquier trabajador de otro país de la UE puede trabajar en España y viceversa. También desconoce esta Sra. que existe en toda la UE una libertad de empresa, con lo cual ningún poder público puede obligar a una empresa a contratar a un trabajador ni a no contratar a otro.

Por otro lado, no nombra la cantidad de médicos gallegos, que han tenido que marcharse a Portugal para poder trabajar y que se ganan honradamente la vida, como peones portugueses lo hacen en Vigo.

Lo que más me avergüenza, es que haya gente que pueda aplaudir ese comentario, pero claro... el nivel cultural del auditorio no debía ser muy elevado.

En el primer minuto sale este comentario.

Buen día a todos-as:

Xosé Lois Valcárcel.

COIDADO! AÍ ESTÁN DE LOITO

Velaquí un artigo de Xaquín Campo Freire sobre a acción de acompañamento dos que máis sofren. Pensamentos, actitudes e accións desta clase son tan admirábeis e necesarias como infrecuentes. Precisamente máis infrecuentes cando máis nos cómpren. Copio e encolo.

COIDADO! AÍ ESTÁN DE LOITO

XAQUÍN CAMPO FREIRE. MANDIÁ, 07-12-2010.

Tiven a sorte de nacer e educarme nunha aldea da Galiza. A cultura rural ten

entre as súas notas específicas a de ser moi antiga e, por ser tal, ten ensaiadas todas as

formas de responderlle á vida en cada circunstancia vital: nacementos, festas, casoiros, dor, morte, desgrazas, traballos agrarios, colaboración común, infortunios, etc. Mesmo as formas de falar da nosa doce lingua galega se axeitan para responderlle ben á vida.

As nosas relacións son sempre persoais, primarias, dirían os sociólogos. Todos

nos coñecemos a todos, polo nome persoal e tamén polos patronímicos das casas.

E logo ti de quen ves sendo? Isto non o entenderá nunca un urbanita.

Esta tempada tócame acompañar moi de cerca unhas familias nuns procesos de

enfermidades longas, seguidas de morte. Agora están nesa costa arriba, tamén longa e

difícil do loito, do dó: Como aprender a vivir cando alguén moi querido nos desapareceu para sempre? Sempre persoas concretas. Aí hai nenos, viúvas/os, anciáns, etc. Tamén hai situacións de infortunio.Como dixo Rosalía, “no meu corazón tamén chove.”

Os amigos nótanse nas ocasións. Porque están e porque non están. Porque están

oportunamente ou porque a súa presenza é un auténtico bálsamo de bendición a carón de nós. Que soíños fican os mortos, dixo o poeta. Mas que soidade tan inmensa a dos que lles toca encarar a recuperación de seguir vivindo sen a persoa amada. “Hei de chorar sen bágoas duro pranto. Pois que o que chora vive, iremos indo; indo, chorando, andando. E pois que cada tempo ten seu tempo, iste é o tempo de chorar.”

A nós, na nosa casa, desde os meus sete anos ata os vinte, comezando pola nosa

nai, fóronnos deixando seis persoas moi esenciais nas nosas vidas. E aquí ven aquilo da sorte de vivir na aldea. Todos estiveron connosco amortecendo as nosas tristuras.

Lembro isto: Era polo Entroido. Os rapaces das parroquias veciñas disfrazábanse

e facían troula. Cando se achegaban a uns cen metros da nosa casa, nas distintas

comparsas, dicía alguén: COIDADO! AÍ ESTÁN DE LOITO. Sabían que non podían

ignorarnos. Pasar de largo? Non tal. Viñan visitarnos. Chegaban en silencio e quitaban as caretas. Sabían que nós estabamos ben tristes. E sabían tamén que a súa visita... éranos esencial. Petaban. "Podemos entrar?" Pasaban connosco ata media hora. Canto lles ten agradecido o noso pai que trouxeran alivio e cordialidade para os seus picariños e para os seus anciáns, algún xa encamado! Visitaban toda a casa. Subían aos cuartos e chegaban ata o leito bicándoos e dándolles apertas e palabras de consolo. Mesmo lles recordaban tempos pasados: “Tío Xosé, como eran os entroidos cando vostede era do noso tempo? Vostede foi moi ‘adivertido’, non si?” E o noso avó enchíase de parolar con eles. E rían xuntos. El, logo, xa tiña conto para toda a semana: “Vaites que son ben xeitosos estes mozos e mozas”. Velaí como “se acompaña no sentimento”.

Estamos noutra era e a sociedade é moi diversa: “Camiñan ao meu rente moitos

homes. Non os coñezo. Sonme estranos.” Mas o corazón dos homes e das mulleres

seguen a necesitar que se lles achegue alguén con empatía sanante e sanadora, con

sinceridade, con preparación terapéutica axeitada para acompañar eses procesos do dó, do loito. Cantos trastornos psíquicos e afectivos se derivan dunha perda mal xestionada! Canto sufrimento en soidade e incomprensión!

A civilización actual vai moi lonxe de todo canto supoña humanizar as perdas e pórlle corazón á vida. Hai moita xente soa. Certo que temos cada vez mellores psicólogos e xentes que traballan nos eidos da saúde e que o fan moi ben. Mas iso non suplirá nunca a necesidade que temos de crear novos espazos e experiencias sanantes onde podermos encontrarnos a cotío con persoas que baixen connosco ao pozo e nos acompañen para alentar de novo na vida. “Se é túa a miña noite, se choran os meus ollos o teu pranto, coma un irmán che falo.”

“Aprender a coidarnos, para poder coidar, para poder axudar." Este é o programa que estamos a desenvolver nos grupos da nosa Escola de Acompañamento e Relación de Axuda “Mons. Araúxo.” Estamos dando pasos ben importantes e facendo ben a moitos. “A miña man che dou, coma un irmán che falo”.

Nunca son fartos!

Na fala da miña infancia, cando se quería ponderar con pasmo a insaciabilidade de alguén, adoitaba exclamarse: "Nunca é cheo!", "Nunca é farto!", ou, se se refería a varias persoas: "Nunca son cheos!", "Nunca son fartos!" O mesmo, aínda que con menos énfase, podía expresarse mediante as construcións: Nunca se enche/enchen!, Nunca se farta/fartan!

Hai uns anos, non vos era ningún segredo, nin excepción, que construtores de vivendas de protección oficial, levados pola cobiza de encheren ben os seus petos, viñan cobrando aos compradores daquelas un suplemento máis ou menos avultado contra todo dereito, e por riba en diñeiro negro. Seica algúns xa o pedían de primeiras, sen levar ninguén a engano; agás a administración, claro está. Outros, segundo parece, pedíano cando xa o seareiro non tiña outra saída ca entregar ese diñeiro ou quedar sen a vivenda.

Inzou esta conduta no tempo das vacas gordas, nun tempo en que a maior parte dos empresarios do negocio inmobiliario se fixeron de ouro. Que ben lles acaen os ditos dos grandes da miña infancia. Nunca eran fartos! Desa insaciabilidade deitaron grandes desfalcos, vergoñentas manobras de influencias, feas corrupcións de toda clase de persoas, incluídos os políticos. Houbo a quen se lles ocorreu a idea de prohibir aos implicados nos negocios inmobiliarios a posibilidade de acceso a cargos públicos, nomeadamente o de concelleiros municipais. Por algo foi esa ocorrencia, non foi porque si.

Que pensarmos disto? Home..., prohibirllo, prohibir... poida que soe sobexo; porén, non sería o máis honesto que os implicados se absteñan de aspiraren aos cargos públicos desde os que van poder decidir a política municipal urbanística e de vivenda? Isto polo que deles depende. Logo, no tocante aos cidadáns, non sería o máis prudente que non colaboremos cos nosos votos a darlles un poder do que quen sabe se non se aproveitarán para actuaren a súa insaciabilidade?

É cousa de o pensarmos ben!

Non te quero!

Nin o título modifico. Nin comentario fago sobre o tema. Todo se entende, tan claro e ben expresado. Grazas, só digo, benquerido Xaquín, polo teu prácido e severo lamento! Copio e encolo:

NON TE QUERO!

XAQUÍN CAMPO FREIRE. NARÓN, 18-05-2010

Un día presenciei isto: un neno duns catro anos, soíño, con cara triste e agrimado, pegadiño a unha parede, con ollos moi abertos e sen bágoas ...

E na fronte del estaba un home duns trinta e cinco anos, cun grupo da súa mesma forma de proceder (non quero adxectivar), mofándose del e dicíndolle animaladas que eu non quero reproducir. Non. Non lle ían pegar. Seino.

O neno non entendía. Mas no seu corazón e na súa alma de neno de catro anos sabía que todo aquilo lle producía arrepío. Estaba sendo ameazado na súa dignidade.

Eu pasaba por alí. Presenciei a escena. Parei e fiteinos de fronte. E, de visto que non era abondo, intervín con severidade contra daquel valente e dos seus cornáns corifeos.

Cando o neno se decatou de que alguén saía por el, desde o fondo da súa alma inocente lanzoulle con voz pequeniña o desafío máis grande dun pobre: NON TE QUERO. Só tiña iso. Ese día comprendín o terríbel que é que alguén te teña que botar do seu mundo afectivo por abusón.

Eu non son político, e non milito en ningunha formación política. Tampouco son economista. Sei que no ano 1929 houbo unha grande crise económica mundial que fixo tremer o mundo. Talvez agora esteamos en algo perecido. Pero das crises económicas saímos. Con moito sufrimento. Pero saímos. Eu nacín na guerra in-civil e sei a fame que pasamos en España. E da fame e da miseria saímos. Pero das miserias da guerra aínda hai esqueletos polo monte. Eu sei dalgún. E diso non todo o mundo quere saír.

“Al rey la hacienda y la vida / se ha de dar, pero el honor / es patrimonio del alma, / y el alma sólo es de Dios”(El Alcalde de Zalamea, 1642).

Sr. Feijoo, eu a vostede téñolle moito medo. Como llo teño a Dona Rosa Díez, a Don José María Aznar e á súa FAES. Que lle vou facer! E non son político. Pero menos mal que estamos en Europa; se non, teríalles verdadeiro pánico. E non porque me levasen á pobreza dos cartos. Téñolle medo porque, só co que leva feito, tennos roubado o patrimonio da alma, que xa nunca vai poder devolver. Canto dano lle fixo á fala que eu herdei dos meus devanceiros! Onte foi o día da fala e das letras galegas. Eu non quixen ir profanar o Courel. Irei só, noutra ocasión.

Xa sei que non teño poder ningún. Nin o quero. Só teño a forza feble, pero infinda, daquel neno inocente: NON TE QUERO.

Non lle discuto para nada a súa chegada democrática ao poder. É o meu Presidente e punto. Pode seguir cen anos se o pobo o reelixe. Pero o patrimonio da alma que vostede me esnaquizou, coma xabarín nun maizal, xa nunca poderá devolvermo.

NON TE QUERO. Desde o fondo da miña afectividade: NON TE QUERO. Fíxese que pra nada xulgo a súa forma de gobernar, que podo estar en desacordo. Pero hai cousas para as que non hai elección ningunha que lle dea atribucións. O patrimonio da alma só é de Deus. E vostede non é Deus. Ni de Dios ni de nadie / ni tuya siquiera. / Libre te quiero. Lembra a canción?

NON TE QUERO. Róubasme a alma. Róubasme o respiro. Por que me bota contra da parede, desprezando a miña liberdade de expresión?

“Mais son probe e, ¡mal pocado!, / a miña terra n’é miña, / que hastra lle dan de prestado /a beira por que camiña / ó que naceu desdichado”. NON TE QUERO.

Xa sei que para vostede a falta do meu aprecio como cidadán, sen máis poder que o de ser un número insignificante dun DNI, incluso o fai rir. Pero a min craváronseme na alma os ollos daquel neno impotente que, tan axiña como puido, a aquel xigante come-nenos lanzoulle o desafío máis grande que a alma dun neno pode dicir: NON TE QUERO.

Xa sei que vostede non entende esta linguaxe. Vostede non é pai. Sobre todo non é pai espiritual. Por iso destrúe sen conciencia o noso valor espiritual máis nidio: a fala, a lingua, a expresión. Para vostede todo isto son andrómenas, non ten valor. Nesa lingua choraron, riron, amaron, naceron e morreron os meus. Para vostede isto non vale nada.

Que medo me mete na alma! Véxoo vir cara a min e, no sentido etimolóxico da verba, descúlpeme, pero véxoo DES-ALMADO= SEN ALMA. Por iso lle teño medo. E xa ninguén, nin sequera vostede, nunca máis me quitarán ese medo.

Perdoe. Só lle podo dicir coma aquel neno: NON TE QUERO.

No día das nais

Manteño o comezo do título do artigo que Xaquín Campo Freire me envía. Expresión fonda dun sentimento antigo e duradoiro, cada vez máis íntimo. Denuncia de carencias dos coidados máis elementais, feito por un profesional da sanidade. Cando aprenderemos a ver que, soberbios coma demos, os homes e mulleres dos dous últimos séculos fomos os instrumentos máis eficaces que nunca a humanidade tivo a prol da morte, a irracionalidade e a deshumanización? Antes foron quizais máis brutos. Agora máis ruíns.

NO DÍA DAS NAIS, PARABÉNS

A MOITOS!

Xaquín Campo Freire.- Narón, 28, 04-2010.

Veño de escoitar a noticia: Morreu unha nai en Vigo a pouco de dar a luz. Así de entrada, teño de ser sincero: Non son en absoluto obxectivo neste tema. Miña nai morreu dunha forma algo parecida. Mas iso foi no ano 1944. Nin sequera había penicilina e si moita fame e tamén medos. Por esas datas, o Dr. Fleming viña de descubrir o grande remedio contra das infeccións bacteriolóxicas. Pero xa non había nada que facer. E así o aceptamos con moita coraxe e forza interior. Sabiamos que o futuro ía ser ben cruel connosco. E foino. Pero estamos aquí. Porque o amor e a humanidade que nos mostraron en toda a comunidade rural foi inmenso. Para todos eles, que foron moitos, grazas infindas. Soubestes suplir moitas carencias. Grazas!

Agora, no 2010, cando lemos estes casos, non tan raros, caemos na conta de que non somos deuses. De todos modos, cústanos aceptar e comprender como pode ser que no primeiro mundo morra una muller nos intres de dar a vida. E no terceiro e cuarto mundos? E na miseria, fame e sede? E nas guerras e nas explotacións do mundo da muller? É que elas non son nais coma as nosas e non lles doen os seus fillos? E non choran anticipadamente os seus orfos?

O día da nai celebrámolo con moitos agasallos e moitos parabéns. Con moita festa. Que marabilla! E tamén adicamos un recordo moi fondo e tenro para as que xa nos deixaron definitivamente. Uns poñen ramos, outros crean expresións literarias ou mesmo musicais. Aos que somos crentes a fe préstanos unha forma axeitada de vincularnos dunha maneira viva desde unha presenza espiritual sempre inmorrente. Hai unha esperanza.

O elemento festivo enche o ambiente e é mellor así. Mas no día seguinte e en todos os días do ano non podemos esquecer isto: Dar a vida custa a vida. Tanto se se morre no intento, coma se se vai facendo pouco a pouco. Porque morrer tamén é ver morrer. E ver morrer os fillos é peor que morrer un mesmo. Principalmente cando a morte non ten sentido ou, peor aínda, cando a vida vai por vieiros de morte, desas mortes que non debían ser. Impresionoume, nunha visita ao cárcere, ver os nenos de nais presas que están dentro da prisión. E dixo Curros: “se este é o mundo que Eu fixen ,..." Teño que confesar que chorei. Unha nai nunca debera estar na cadea e os nenos endexamais!

Que bonito é felicitar ás mamás e ás avoas e trasavoas nestes días. Para elas, as miñas e as nosas mellores mostras de cariño e as meirandeS tenruras. De todo sodes merecentes.

Mas, malia que vaia a contracorrente e se me acuse de non seguir a tendencia do pensamento positivo do Dr. Seligman, de quen son un afervoado seguidor, permítaseme que neste día me poña na fila dos que teñen o corazón ferido. Iso non quer dicir que avogue polo pesimismo. Todo o contrario. Só quero salientar ese outro grupo grande de nais de todos nós que queren acoller e recibir unha lembranza sentida e ao mesmo tempo unha promesa de facerlles honor á súa vida entregada, dorosa e dorida, que loitando bravamente pola vida deixaron a vida en nós plantada. De non ser así, de non sumarnos á súa causa, silenciosa e silenciada, mesmo traizoariamos a súa fonda razón de ser nais: Deron a vida para que a vida non esmorecera con elas.

Para vós, nais de todos os tempos e idades, de todas as terras e lugares, para vós, queridas nais, sempre un amor. O que vós nos destes. Para vós un bico e unha pregaria confiada e agradecida. E por cima de todo, respectaremos e defenderemos canto acompañe sempre a maternidade. Sempre de vós

Voltarei axiña

Ultimamente deixei de alimentar regularmente esta bitácora por varias causas. Entre elas, hai dúas principais. Unha, nos seis meses derradeiros maiormente, está relacionada coa preparación próxima dun libriño sobre a lírica xacobea. Anexo a unha antoloxía temática. Editarase dentro de pouco, dous ou tres meses, entre as monografías de Encrucillada. Outra, de hai máis dun ano, está relacionada coa miña atención ao asedio que neste tempo vén sufrindo a lingua galega, por parte de quen máis a deberían mimar, inxustamente. Sobre este tema, a miña penúltima entrada neste blogue.

Voltarei axiña, coido. O libro estará presto dentro dun mes máis ou menos. Logo teño aí pendentes de redacción un artigo para un libro en colaboración e mais o texto dunha representación. Coido que lles dedicarei outro mes, aproximadamente. A miña atención ás manobras de asedio social e político á nosa lingua éme cada vez menos premente. Xa lle dediquei moito tempo e abondas coitas me ten causado. Penso descansar un chisco desta angueira, aínda sen a perder de vista.

Teño mentes de recuperar xa dúas preocupacións fundamentais desde hai uns anos. Unha é aquela pola que iniciei este blogue, a da crítica da ideoloxía dominante e das súas derivacións e reforzamentos, tantas veces involuntarios e inconscientes, co obxecto de lles contrapor tanto a procura da racionalidade como a supremacía de todos os valores consontes coa irmandade universal humana e a solidariedade co fondo do ser e da vida. É urxente a dedicación a esta angueira. Poucas veces coma arestora estiveron estes valores así de ameazados, en ruína continua e xeralmente inadvertida. Así é máis grave o perigo!

A outra preocupación é a da normalización do corpus da lingua galega, desque este se está derretendo dentro da mestura lingüística do galego no castelán, nun "subilingüismo" témero e ruín do que para a nosa lingua se derivan males maiores aínda do que os causados pola perda de falantes e a interrupción da transmisión interxeneracional. Baixo esta preocupación iniciei hai dous anos o http:/demeublog.blogspot.com, isto é, Lerias sobre a lingua, que polas causas enriba referidas, teño aínda menos atendido do que este.

Dentro de dous meses, se por ben é, voltarei para lles dedicar a entrambos o mellor da miña dedicación e empeño. Entrementres, publicarei neles algo se me lle cadra facelo sen moito gasto de tempo.